SERBEST BÖLGELER
|
|
Serbest Bölgeler ülke içinde bulunan özel alanlar olarak tanımlanır ve ülke
sınırları dışında sayılarak bu bölgelerde dış ticaret, mali ve iktisadi
konularda bulunan yönetmelikler dışında farklı yönetmelik hükümleri uygulanarak
yönetimleri sağlanır. Serbest Bölgelerde iş hacmini, ticareti ve ihracatı
arttırıcı uygun iş alanları mevcuttur, ülkenin diğer ticari bölgeleri ile
karşılaştırıldığında ise sınai ve ticari faaliyetler açısından daha elverişli
alanlardır.
1985 yılında yayınlanan 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu, Türkiye’deki üretim, ihracata-bağlı-üretim ve ihracatı arttırarak, yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmayı, ekonomik verileri düzenli olarak toplayarak iç geliri ve ticari imkanları arttırmayı hedeflemektedir.
3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nun 1985 yılında yürürlüğe girmesinden sonra, 1988 yılında Mersin ve Antalya Serbest Bölgeleri faaliyete geçmiş, daha sonra 1990 yılında Ege ve Atatürk Hava Limanı Serbest Bölgeleri, 1992 yılında Trabzon Serbest Bölgesi, 1995 yılında ise İstanbul-Dericiler, Mardin ve Doğu Anadolu Serbest Bölgeleri faaliyete geçmiştir. Diğer taraftan Istanbul Menkul Kıymetler Borsası Serbest Bölgesi 24 Şubat 1997 tarihinde faaliyete geçmiştir. IMKB Serbest Bölgesinin esas amacı İstanbul’u sigortalı-ticaret, borsa gibi faaliyetlerin vergiden muaf bir ortamda yapılacağı uluslararası finans merkezi haline getirmektir.
Bilindiği gibi, Türkiye 1 Ocak 1996 tarihinden
itibaren Avrupa Birliği ülkeleri ile beraber Gümrük Birliği’nde yer almaktadır ve
Gümrük Birliği üyeliği süresinde en önemli konulardan bir tanesi Serbest Bölge
faaliyetlerinin düzenli olarak uygulanmasıdır. Avrupa Birliği yetkilileri ile yapılan
görüşmeler neticesinde, Birlik Serbest Bölge Uygulamaları ile aramızda çok ufak da
olsa bazı farklılıkların olduğu ortaya çıkmış, bunun üzerine uygulamalardaki
aksaklıkların düzeltilmesi hususundaki çalışmalara hız verilmiştir.
Daha sonra Avrupa Birliği yetkilileri tarafından incelmeler yapılacak uluslararası
standartlara uyulup uyulmadığı konusunda karar verilecek, diğer üye ülkelere de
durum bildirilerek onların kanunları ile bir karşılaştırma yapılacak ve tam
üyeliğimiz konusunda etkili olacak karara varılacaktır. Avrupa Birliği yetkililerinin
yaptığı değerlendirmelere göre şu an için Türk Serbest Bölge Kanunlarında
yapılması gereken fazlaca bir değişiklik yoktur. Gümrük Birliği sürecinde var olan
kanunlar aynen uygulanacaktır.
Türk Serbest Bölgelerindeki Teşvikler
Türk Serbest Bölgeleri vergiden muaf alanlardır. Serbest bölge faaliyetlerinden elde edilen gelirler, kurumlar vergisi, gelir vergisi ve katma değer vergisi gibi her türlü vergiden muaftır.
Kullanıcılar için Faaliyet Belgesi geçerlilik süresi maksimum 10 yıl olmasına rağmen, Serbest Bölgelerde kendi firmalarını kuracak kullanıcılara 20 yıllık belge verilebilir. Eğer 20 yıldan sonra Faaliyet Belgesi istenirse, bu süre 99 yıla kadar uzatılabilir.
Türkiye’de dahil olmak üzere, herhangi bir izin alınmaksızın ve herhangi bir vergi, gümrük vergisi veya harç ödenmeksizin Serbest Bölge karları ve gelirleri başka bir ülkeye serbestçe transfer edilebilir.
Serbest Bölgelerde yapılacak yabancı sermayeli yatırımlarda yabancı sermaye oranında herhangi bir limit yoktur.
Diğer Serbest Bölgelerin aksine, Türk Serbest Bölgeleri iç pazarlara ürün satışı serbestisi vermektedir.
Serbest Bölgelerde kullanılan para birimi T.C. Merkez Bankası tarafından kabul edilen çevrilebilir yabancı para birimleridir.
Türk Serbest Bölgelerinin altyapısı uluslar arası standartlarla mukayese edilebilir niteliktedir.
Müracaat ve faaliyet aşamalarında her türlü bürokratik zorluğu en aza indirgeyip işlemleri yapan ve hızlandıran tek bir yetkili kuruluş mevcuttur.
Türk Serbest Bölgeleri, Türkiye’nin coğrafi yapısı itibariyle önemli üstünlükler sunmaktadır.
Türk Serbest Bölgeleri Akdeniz, Karadeniz ve Ege’de bulunan en önemli limanlarla komşudur. Ayrıca uluslar arası havaalanları ve demiryollarına en kolay ulaşılabilir yerlerde kurulmuşlardır.
Türk Serbest Bölgelerinde fiyat, standart ve ürün kaliteleri herhangi bir şekilde kısıtlandırılmamıştır.
Serbest Bölgelerde 10 yıllık faaliyet süresi içinde grev veya lokavt uygulanamaz. Ancak bu süre içinde çıkabilecek iş anlaşmazlıkları Tahkim Kurulu tarafından çözümlenir.
Türk Serbest Bölgelerinde, Serbest Bölge Kanunları geçerlidir. Belediyeler Kanunu, Pasaport Kanunu, Yabancı Sermayeli Yatırımlar Kanunu ve Yabancı Yatırımları Teşvik Kanunu gibi kanunlar ve adı geçen kanunlara bağlı maddeler veya kararnameler bu bölgelerde uygulanmaz.
Serbest Bölgelerde Faaliyetler
Serbest Bölgelerde faaliyet gösterebilmek için, Dış Ticaret Müsteşarlığı, Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’nden Faaliyet Belgesi alınması gerekmektedir.
Faaliyet Belgesi’nin alınabilmesi için, Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü veya Bölge Müdürlüklerinden alınacak Faaliyet Belgesi Müracaat Formu doldurularak aşağıda belirtilen belgeler de eklenerek Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’ne veya Bölge Müdürlüklerine geri verilecektir.
Türk Serbest Bölgeleri
Açıklamalar
Lütfen formu daktilo ile doldurunuz ve aşağıdaki hususlara dikkat ediniz.
DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞINA
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü
..../..../199..
.............................. Serbest Bölgesi’nde faaliyet göstermek istiyoruz. Gerekli belgeler ekte sunulmuş olup, müracaatımızın incelenmesini ve Faaliyet Ruhsatı verilmesini müsaadelerinize arz ederiz.
Bu Form ve eklerindeki bütün bilgilerin doğru olduğunu, değişiklik olduğunda en geç bir ay içerisinde bilgi vereceğimizi, Form’da belirttiğimiz hususları Yönetmelik hükümlerine göre yerine getireceğimizi ve Serbest Bölgedeki faaliyetimizin çevre kirliliğine neden olmayacağını beyan ve taahhüt ederiz.
Adı:
Görevi:
Ticaret ünvanı ve yetkili imzalar
Ekler: (Lütfen Form’la birlikte verdiklerinizi işaretleyiniz)
Genel Müdürlük tarafından yapılacak değerlendirme ve
Faaliyet Belgesi’nin verilmesi
Müracaatçı firma Faaliyet Belgesi almaya yeterli görüldüğü takdirde, eğer bu firma açık alanda kiracı olarak faaliyet göstermek istiyorsa Bölge Operatörü ve firma yetkilisi arasında bir kira sözleşmesi imzalanır. Kapalı alanda faaliyet gösteren ve Kiralama Faaliyet Belgesine sahip bir kullanıcı ile anlaşma yapmak istiyorsa, Faaliyet Belgesi’ni aldıktan 30 gün içinde kira sözleşmesini yapmak zorundadır.
İmzalanan kira sözleşmesinin bir nüshası bağlı bulundukları Bölge Müdürlükleri tarafından onaylanarak Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’ne gönderildikten sonra Faaliyet Belgesi alınabilir.
Faaliyet Belgesi için müracaat eden firma bu belgeyi almak için yeterli bulunmadığı takdirde kendisine müracaat harcı olarak alınan para geri ödenir.
Türkiye’deki Serbest Bölgeler
Mersin Serbest bölgesi
Mersin Serbest Bölgesi 786.000m2’lik kamuya ait alan üzerinde Mersin Limanı’na komşu olarak kurulmuştur. Ticari faaliyetlerinin 1988 başından bu yana MESBAS-Mersin Free Zone Operator Inc. adı altında sürdürmektedir.
Mayıs 1997 sonu itibariyle, ticaret hacmi 700.383.000 ABD dolarına ulaşmıştır. 1996 senesiyle kıyaslandığında %6’lık bir artışı göstermektedir.
Bölgede 566 adet belgeli firma olup, bunlardan 113 adedi yabancı firmadır. Bölgede 348 adet firma alım-satım konusunda faaliyet göstermekte, 49 adet üretici firma, 51 adet mağaza, 81 adet kiralama ve geri kalanlar ise bankacılık, sigortacılık ve bakım-onarım konularında faaliyet göstermektedirler.
Antalya Serbest Bölgesi
Antalya Serbest Bölgesi 536.0000m2 ‘lik kamuya ait alan üzerinde Antalya Limanı’na komşu olarak kurulmuştur. Bölge ile liman arasında bir gümrük köprüsü oluşturulmuş be böylece Bölge ile liman arasındaki bağlantı sağlamlaştırılmıştır. 1988 yılından bu yana Antalya Serbest Bölgesi’nin işletmeciliği ASBAS tarafından sürdürülmektedir.
Mayıs 1997 sonu itibariyle, ticaret hacmi 70.573.000 ABD dolarına ulaşmıştır. 1996 senesiyle kıyaslandığında %67’lik bir artışı göstermektedir. Bölgede toplam 107 adet firma olup, bunlardan 17 adedi yabancı firmadır. Bölgede 46 adet firma alım-satım konusunda faaliyet göstermekte, 18 adet üretici firma, 16 adet kiralama işlemleri yapan firma, 8 adet bankacılık-sigortacılık yapan firma, 7 adet mağazacılık yapan firma bulunmakta geri kalan firmalar ise montaj ve bakım-onarım işleri ile uğraşmaktadırlar.
Ege Serbest Bölgesi
Ege Serbest Bölgesi 2.2 Km2’lik kamuya ait bir alan üzerinde kurulmuş olup, Adnan Menderes Uluslar arası Havaalanı’ndan sadece 4 Km., İzmir Limanı’ndan ise 14 Km. uzaktadır. Bölge 1990 yılında ileri teknolojili ve ticari faaliyetler için kısmen faaliyete geçirilmiştir. Bölgenin kurucusu ve işletmecisi %96.4 yabancı ortaklı ESBAS’tır.
Mayıs 1997 sonu itibariyle, ticaret hacmi 473.898.000 ABD dolarına ulaşmıştır. 1996 senesiyle kıyaslandığında %44’lük bir artışı göstermektedir.
Bölgede toplam 322 firma olup, bunlardan 74 adedi yabancı firmadır. Bölgede 221 adet firma alım-satım konusunda faaliyet göstermekte, 55 adet üretici firma, 5 adet kiralama 4 adet firma bankacılık, sigortacılık ve geri kalan firmalar mağazacılık, montaj, bakım-onarım konularında faaliyet göstermektedirler.
İstanbul Atatürk Havalimanı Serbest Bölgesi
Istanbul Atatürk Havalimanı Serbest Bölgesi 2 kısımdan oluşmuştur, 1990 senesinde faaliyete giren ilk bölümü 33, 1991 senesinde faaliyete giren ikinci bölümü ise 57 binadan oluşmaktadır. İstanbul Atatürk Havalimanı Serbest Bölgesi’nin kurucusu ve işletmecisi Operator Inc.’tir. Bölgede toplam 173 adet firma faaliyet göstermekte olup, bunlardan 19 adedi yabancıdır.
Mayıs 1997 sonu itibariyle, ticaret hacmi 252.920.000 ABD dolarına ulaşmıştır. 1996 senesiyle kıyaslandığında %41’lik bir artışı göstermektedir.
Trabzon Serbest Bölgesi
Trabzon Serbest Bölgesi 4 Haziran 1992 tarihinde ticari faaliyete geçmiştir. Bölgenin kurucusu ve işletmecisi %94 yabancı ortaklı TRANSBAS’tır. TRANSBAS 44.692m2’lik bir alanı Trabzon Liman İşletmesi Genel Müdürlüğü’nden kiralamıştır.
Mayıs 1997 sonu itibariyle, ticaret hacmi 22.151.000 ABD dolarına ulaşmıştır. Bölgede 32 belgeli firma faaliyet göstermekte olup, bunlardan 9 adedi yabancıdır. 23 firma alım satım işleri ile uğraşmakta olup, geri kalan firmalar mağazacılık, bankacılık, sigortacılık konularında faaliyet göstermektedirler.
İstanbul Dericiler Serbest Bölgesi
Bölge, kurucu ve işletmeci DESBAS tarafından 113.650m2’lik özel mülk bir alanda kurulmuş olup, Serbest Bölge’de Faaliyet Belgesi 20 Haziran 1994’te verilmiş ve ticari faaliyetlere Mart 1995’te geçilmiştir. Bölgede 169 firma faaliyet göstermekte olup, bunlardan 26 adedi Faaliyet Belgesi’ne sahip yabancı firmalardır. Mayıs 1997 sonu itibariyle, ticaret hacmi 262.101.000 ABDolarına ulaşmıştır. 1996 senesiyle kıyaslandığında %161’lik bir artışı göstermektedir.
Erzurum-Doğu Anadolu ve Mardin Serbest Bölgeleri
Erzurum-Doğu Anadolu ve Mardin Serbest Bölgeleri, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinin geliştirilmesi projesi çerçevesinde Kasım 1995 senesinde kurulan iki yeni Serbest Bölgelerdir. Mayıs 1997 sonu itibariyle ticaret hacimleri tahmini 580.000 ve 5.344.000 ABD dolarına ulaşmıştır.
T.C.
BAŞBAKANLIK
DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI
Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü
19 Haziran 1998
GENELGE 98/4
Bilindiği üzere, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nun 1’nci maddesinde serbest bölgelerin hangi amaçla kurulacağı hususuna yer verilmiş olup, bu amaçlardan en önemlisi ihracat için yatırım ve üretimi artırmaktır.
Bu nedenle, serbest bölgelerde faaliyet göstermek üzere yapılacak müracaatlar öncelikle yukarıdaki husus gözönünde bulundurularak aşağıdaki esaslar çerçevesinde değerlendirilecektir.
A- Değerlendirme Esasları
Kullanıcıların Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formu’nda belirtilen tüm hususlara faaliyet süresince uymaları zorunludur. Yatırımcı kullanıcılar iskan ruhsatının düzenlendiği tarihten, kiracı kullanıcılar ise faaliyet ruhsatı tarihinden itibaren 6 ay içerisinde ticari/üretim faaliyetine başlayacaktır. Faaliyetlere kabul edilebilir ve genel kabul görmüş mücbir sebep halleri haricinde ara verilmeyecektir. Bu nedenle, Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formu’nun gerçekçi bir şekilde doldurulması şarttır.
B- Serbest Bölge Faaliyetlerinin Yürütülmesi
Serbest Bölge faaliyetleri aşağıdaki esaslar dahilinde şubeler veya serbest bölge adresli olarak kurulacak firmalar tarafından yürütülebilecektir:
Halen faaliyette bulunan kullanıcılardan, şube olarak faaliyet göstermesi gerekenler; şube oluşturulmasına ilişkin şirket yetkili organının aldığı karar ve bu kararın yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile diğer belgelerle birlikte bu Genelge’nin yayımlandığı tarihten itibaren 6 ay içerisinde Müsteşarlığımıza müracaat edeceklerdir.
Halen faaliyette bulunan kullanıcılardan; her ne şekilde olursa olsun serbest bölge adresli olarak kurulanlar ana sözleşmenin yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’ni bu Genelge’nin yayımlandığı tarihten itibaren 6 ay içerisinde gerekli düzeltmeler yapılmak üzere Müsteşarlığımıza göndereceklerdir.
Bu Genelge’nin yayımlandığı tarihe kadar şirket merkez adresini herhangi bir şekilde faaliyette bulundukları serbest bölgeye taşıyan firmalar yukarıdaki maddede belirtilen tüm bilgi ve belgeleri Genelge tarihinden itibaren 6 ay içerisinde Müsteşarlığımıza göndereceklerdir.
C- İptal
Yapılacak denetimlerde Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formu’nda belirtilen hususlara uyulmadığının, bu Genelge’de istenilen bilgi ve belgelerin gönderilmediğinin ve gerekli müracaatların yapılmadığının tespit edilmesi halinde, Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği’nin faaliyet ruhsatının iptalini düzenleyen hükümleri çerçevesinde işlem yapılacaktır